Manav Kalyan Yojana: ગુજરાત રાજ્યમાં ગરીબ, આર્થિક રીતે નબળા અને પછાત વર્ગોને સ્વરોજગારના સાધનો મેળવી આપી તેમને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારે વર્ષોથી અનેક યોજનાઓ અમલમાં મૂકી છે. આ યોજનાઓમાં સૌથી મહત્ત્વની ગણાતી યોજના છે માનવ કલ્યાણ યોજના 2025, જે રાજ્યના નબળા વર્ગોને વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે જરૂરી સાધનો અને ટૂલકીટ્સ પૂરી પાડી નવા રોજગારના દરવાજા ખોલે છે. આ યોજના પહેલાં મેન્યુઅલ ફોર્મથી ચાલતી હતી, પરંતુ હવે સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા e-Kutir Portal દ્વારા ઓનલાઈન થઈ ગઈ છે, જેથી નાગરિકો ઘરે બેઠા અરજી કરી શકે છે. આ લેખમાં આપણે જાણીએ કે આ યોજના શું છે, તેનો હેતુ શું છે, કોણ અરજી કરી શકે, કયા દસ્તાવેજોની જરૂર પડે છે અને સહાય કઈ રીતે મળે છે.
માનવ કલ્યાણ યોજના શું છે?
માનવ કલ્યાણ યોજના ગુજરાત સરકારની એક એવી કલ્યાણકારી યોજના છે જેના અંતર્ગત રાજ્યના આર્થિક રીતે નબળા વર્ગોને નવો ધંધો શરૂ કરી શકે તે માટે સીધી સાધન સહાય, ટૂલકીટ્સ અને વ્યવસાય માટેની જરૂરી વસ્તુઓ આપવામાં આવે છે. દરેક વ્યક્તિ પાસે વ્યવસાયની ઇચ્છા તો હોય છે, પરંતુ ધંધો શરૂ કરવા માટે જરૂરી સાધનોની અછત હંમેશાં મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરે છે. આ યોજના એ જ મુશ્કેલીનું અંત લાવે છે. આ યોજના હેઠળ દૂધ-દહીંનું કામ, બ્યુટી પાર્લર, પ્લમ્બર, મોચી, વાહન રીપેરિંગ, ભરતકામ, ઇલેક્ટ્રિક રીપેરિંગ સહિત 28 પ્રકારના વ્યવસાયો માટે ટૂલકીટ આપવા સરકાર મદદ કરે છે. એટલે કે સ્વરોજગાર ઊભું કરવા માટે જે વસ્તુઓની જરૂર પડે છે, તે સરકાર સીધી મફતમાં આપે છે.
યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય
આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ રાજ્યમાં રહેલા ગરીબ અને નબળા વર્ગોને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવાનો છે. રોજગાર અને ધંધો ઊભો કરવા માટે પ્રાથમિક જરૂરીયાત સાધનોની હોય છે અને તે સાધનો ખરીદવામાં મોટાભાગના લોકો સક્ષમ નથી હોતા. આ યોજનાનો હેતુ એ જ છે કે આ લોકો પોતાના પગ પર ઊભા રહી શકે, પોતાની આવક વધારી શકે અને પરિવારની પરિસ્થિતિ સુધારી શકે. આ યોજના દ્વારા સરકાર નબળા વર્ગોને માત્ર સાધન સહાય જ નહીં આપે, પરંતુ તેમને સ્વરોજગારની દિશામાં આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત પણ કરે છે. આત્મનિર્ભરતા અને રોજગાર સર્જન આ યોજનાનો મુખ્ય આધાર છે.
યોજનાના મુખ્ય લક્ષ્યો
આ યોજનાના લક્ષ્યો ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને લોકોના હિતમાં છે. રાજ્યમાં આર્થિક રીતે નબળા લોકોની સંખ્યા મોટી છે અને રોજગારની તકો ઓછા લોકો સુધી પહોંચે છે. એથી સરકાર આ યોજનાના માધ્યમથી નબળા વર્ગોના જીવનમાં સ્થિરતા અને કમાણીની તકો વધારવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
આ યોજનાનું મુખ્ય લક્ષ્ય એ છે કે દરેક નાગરિકને પોતાની કુશળતા મુજબનો વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે પૂરતી સગવડ મળે, જેથી તે વ્યક્તિ ભીખ, કામની તકોની શોધ અથવા મજૂરી પર નિર્ભર ન રહે. સરકાર આ યોજનાના માધ્યમથી સ્વરોજગારને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, જેથી નાગરિકો પોતાની કુશળતા વડે જીવનમાં પ્રગતિ કરી શકે.
યોજનાના લાભ
માનવ કલ્યાણ યોજના 2025 હેઠળ નાગરિકોને અનેક લાભ પ્રાપ્ત થાય છે. સૌથી મોટો લાભ એ છે કે નવો ધંધો શરૂ કરવા માટે મફતમાં સાધનો મળે છે, જે સામાન્ય રીતે લોકોને ખરીદવામાં મોંઘા પડે છે. આવી ટૂલકીટ્સ સરકાર દ્વારા સીધી આપવામાં આવે છે જેથી ધંધો શરૂ કરવામાં કોઈ પણ પ્રકારની મૂડીની જરૂર ન પડે.
આ યોજના તેમને પોતાની કુશળતા મુજબનો વ્યાપાર સ્થાપી શકે તેવી તક પૂરી પાડે છે. જેમ કે મોચીનું કામ, બ્યુટી પાર્લર, કુમ્હારનો વ્યવસાય, વાહન રીપેરિંગ જેવી અનેક સેવાઓ માટે સાધન સહાય મળે છે. ઘણા પરિવારો આ યોજનાથી સશક્ત થઈને પોતાનું જીવનસ્તર સુધારી ચૂક્યા છે.
સરકાર આ યોજનાથી માત્ર રોજગાર જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અને આર્થિક વિકાસમાં પણ યોગદાન આપે છે. નાગરિકો પોતાની મહેનતથી કમાણી કરી શકે છે, જીવનમાં પ્રગતિ કરી શકે છે અને આત્મનિર્ભર થઈ શકે છે.
યોજના માટે પાત્રતા
આ યોજનાનો લાભ દરેકને મળતો નથી. સરકારએ કેટલીક પાત્રતાનો નક્કી કરેલ છે જેનું પાલન કરવું જરૂરી છે. સૌથી પહેલા તો અરજદારનું વય 16 થી 60 વર્ષની વચ્ચે હોવું જોઈએ. આ યોજના ખાસ કરીને ગરીબ અને નબળા વર્ગોને માટે છે, એટલે ગ્રામ્ય વિસ્તારોના લોકોને ગરીબી રેખાની યાદીમાં સમાવેશ થયેલ હોવું ફરજીયાત છે. 0 થી 16 સ્કોર ધરાવતા લોકોને આવકનો દાખલો આપવાની જરૂર નથી.
જો અરજદારનું નામ ગરીબી રેખામાં નહીં હોય તો તેને કુટુંબની વાર્ષિક આવક રૂ. 6,00,000 સુધી હોવાની must છે. આ આવકનો દાખલો તાલુકા મામલતદાર, નગરપાલિકા ચીફ ઓફિસર અથવા મહાનગરપાલિકાના અધિકૃત અધિકારી દ્વારા આપવામાં આવેલ હોવો જોઈએ.
આ યોજનાનો હેતુ ખરેખર નબળા વર્ગોને મદદ કરવાનો છે. તેથી જો અરજદારની કુટુંબ આવક વધારે હોય અથવા તે ઊંચી આવક ધરાવતા વર્ગમાં આવે તો તેને આ સહાય ઉપલબ્ધ નથી.
અરજી પ્રક્રિયા
અરજી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ રીતે ઓનલાઈન છે અને e-Kutir Portal મારફતે કરવામાં આવે છે. અરજદારને સૌ પ્રથમ Google માં “e-Kutir Gujarat” સર્ચ કરવું પડે છે, જ્યાં કમિશનર કચેરીની અધિકૃત વેબસાઈટ ખૂલશે. અહીંથી E-Kutir વિભાગમાં જઈ “Manav Kalyan Yojana” પસંદ કરવાની રહેશે.
જો અરજદાર પાસે પહેલેથી User ID અને Password હોય તો સીધું Login કરી શકાય છે. પરંતુ નવા અરજદારોને “New Individual Registration” દ્વારા રજીસ્ટ્રેશન કરવું પડશે. રજીસ્ટ્રેશન વખતે નામ, આધાર નંબર, જન્મ તારીખ, મોબાઈલ નંબર વગેરે માહિતી ભરીપાસવર્ડ સેટ કરી રજીસ્ટ્રેશન પૂર્ણ કરવાનો રહેશે.
રજીસ્ટ્રેશન સફળ થતા અરજદારે પોતાની Profile Update કરવી પડશે. ત્યારબાદ “માનવ કલ્યાણ યોજના” પસંદ કરીને ઓનલાઇન ફોર્મ ભરવાનું રહેશે. આ ફોર્મમાં વ્યક્તિગત માહિતી, વ્યવસાયની વિગત, સાધન સહાય માટે પસંદ કરેલી ટૂલકીટ, શિક્ષણ, આવક વગેરે વિગતો ભરી Save કરવાનું રહે છે.
ફોર્મ દરમિયાન જરૂરી દસ્તાવેજો સ્કેન કરી અપલોડ કરવાના રહે છે. અંતે “Confirm Application” કરી ઓનલાઈન અરજી પૂર્ણ થાય છે. અરજીનો નંબર સુરક્ષિત રાખવો જરૂરી છે, કારણ કે આગળની પ્રક્રિયા માટે તે ફરજિયાત છે.
જરૂરી દસ્તાવેજો
આ યોજના માટે કેટલાક મહત્વના દસ્તાવેજો જરૂરી છે. અરજદારે આધાર કાર્ડ, રેશન કાર્ડ, BPL ડોક્યુમેન્ટ, આવકનો દાખલો અને ધંધાનો અનુભવ હોય તો તેનો પુરાવો અપલોડ કરવો પડે છે. જો ગરીબી રેખાની યાદીમાં નામ હોય તો ખાસ ફાયદો મળે છે કારણ કે આવક દાખલો જરૂરી નથી.
આ તમામ દસ્તાવેજો સ્કેન કરેલા હોય તે જરૂરી છે. કોઈપણ દસ્તાવેજ અસ્પષ્ટ હોય અથવા ખોટો હોય તો અરજી રદ થઈ શકે છે. એટલે અરજદારે દસ્તાવેજો સારી રીતે અપલોડ કરવા જરૂરી છે.
અરજી ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી?
અરજી માત્ર અને માત્ર e-Kutir Gujarat Portal પર જ કરવી હોય છે. કોઈપણ ખાનગી વેબસાઈટ અથવા બિન-અધિકૃત સ્રોત પરથી અરજી કરવાની નથી. e-Kutir Portal પર જઈ Online Registration કરી, Login કરીને Form ભરવાનું રહે છે.
ઘણા લોકોને ઓનલાઈન પ્રક્રિયા કરવી મુશ્કેલ લાગે તો તેઓ નજીકના VCE/CSC Center ઉપર જઈ પણ અરજી કરાવી શકે છે. CSC દ્વારા ભરાયેલી અરજી પણ માન્ય ગણવામાં આવે છે.
સહાય કઈ રીતે મળશે?
આ યોજનામાં સહાય સીધી નાણાં રૂપે આપવામાં આવતી નથી. તેના બદલે અરજદારે પસંદ કરેલી ટૂલકીટ અથવા સાધનો સીધા જિલ્લા ઉદ્યોગ કેન્દ્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે. અરજકર્તાની અરજી મંજૂર થયા બાદ સંબંધિત વિભાગ દ્વારા સાધન વિતરણનો કાર્યક્રમ યોજવામાં આવે છે. અરજદારને SMS અથવા Notice દ્વારા જાણ કરવામાં આવે છે.
એકવાર સાધન મળ્યા પછી અરજદાર પોતાનો ધંધો તરત જ શરૂ કરી શકે છે. સરકાર મફતમાં મળેલી વસ્તુઓ પર કોઈ લોન અથવા વ્યાજ લેતી નથી.
સંપર્ક માહિતી
અરજદારોને વધુ માહિતી અથવા માર્ગદર્શન માટે જિલ્લા ઉદ્યોગ કેન્દ્ર (DIC)નો સંપર્ક કરી શકાય છે. રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં DIC કાર્યરત છે અને ત્યાં ઓફીસર દ્વારા યોજનાની સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવે છે તેમજ વધુ માહિતી માટે કમિશનર, કુટીર અને ગ્રામોદ્યોગ કચેરી, ગાંધીનગરની સત્તાવાર વેબસાઈટ પણ જોઈ શકાય છે.
ખાસ નોંધો / નોંધ લેવા જેવી વાતો
યોજનાનો લાભ માત્ર નબળા વર્ગોને મળે છે. અરજી સંપૂર્ણ ઓનલાઈન છે અને સમયમર્યાદામાં કરવી જરૂરી છે. ઓનલાઈન ફોર્મ કરતી વખતે તમામ દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા જોઈએ. ખોટી માહિતી આપવાથી અરજી રદ થઈ શકે છે. ટૂલકીટ મફતમાં મળે છે, કોઈપણ વ્યક્તિ પાસેથી પૈસા લઈ કરાવવાની છેતરપિંડીથી સાવચેત રહેવું.
FAQ
1. માનવ કલ્યાણ યોજના કઈ કચેરી ચલાવે છે?
આ યોજના કમિશનર, કુટીર અને ગ્રામોદ્યોગ કચેરી, ગાંધીનગર દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
2. અરજી કેવી રીતે કરવી?
લાભાર્થીએ e-Kutir Gujarat Portal પર ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવાનું રહે છે.
3. પાત્રતા માટે શું જરૂરી છે?
અરજદાર 16 થી 60 વર્ષની વયનો હોવો જોઈએ અને કુટુંબની આવક રૂ. 6 લાખથી ઓછી હોવી જોઈએ.
4. સહાય કઈ રીતે મળે?
સરકાર નાણાં આપતી નથી, પરંતુ સીધી ટૂલકીટ અથવા સાધનો મફતમાં પૂરા પાડે છે.
5. વધુ માહિતી ક્યાં મળે?
જિલ્લા ઉદ્યોગ કેન્દ્ર (DIC) માંથી અથવા e-Kutir Portal પરથી મળી શકે છે.
અરજી કરવા માટે જરૂરી લિંક:
| યોજનાની અન્ય માહિતી માટે | અહીં ક્લિક કરો |
| અરજી કરવા માટે | અહીં ક્લિક કરો |
| માહિતી પ્લસ પર જવા માટે | અહીં ક્લિક કરો |