સ્વચ્છ ભારત મિશન એ ભારત સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી એક મહત્વાકાંક્ષી યોજના છે, જેનો મુખ્ય ધ્યેય દેશના દરેક ઘરમાં શૌચાલયની સુવિધા પહોંચાડવાનો છે. આ યોજના હેઠળ, જે નાગરિકોના ઘરમાં શૌચાલય નથી, તેઓ ઓનલાઈન નોંધણી કરીને ₹12,000 ની આર્થિક સહાય મેળવી શકે છે. આ સહાય રકમથી તેઓ પોતાના ઘરે શૌચાલય બનાવી શકે છે. ગામડા અને શહેરી વિસ્તારો બંનેમાં આ યોજના લાગુ પડે છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ ખુલ્લામાં શૌચ જવાની પ્રથા બંધ કરી, સ્વચ્છતા અને સારા આરોગ્યને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
મહત્વની માહિતી
યોજનાનું સંપૂર્ણ નામ સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ/શહેરી) યોજના છે. આ યોજના હેઠળ શૌચાલય બાંધકામ માટેની સહાય રકમ ₹12,000 છે. જો કોઈ ઉમેદવારને ઓનલાઈન નોંધણી કરવામાં કોઈ મુશ્કેલી આવે અથવા માહિતીની જરૂર હોય, તો તે માટે હેલ્પલાઈન નંબર 9452552892 અને 9452552893 ઉપલબ્ધ છે. અરજી કરવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા ઓનલાઈન છે, એટલે કે ઘરે બેઠા સરકારી વેબસાઈટ પર જાતે અરજી કરી શકાય છે.
કોણ અરજી કરી શકે?
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે ઉમેદવારે કેટલીક મૂળભૂત શરતો પૂરી કરવી જરૂરી છે. અરજદાર ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ. અરજદારની ઉંમર 18 વર્ષથી ઓછી ન હોવી જોઈએ, એટલે કે તે પૂર્ણ વયનો હોવો જોઈએ. અરજદારના પરિવારની વાર્ષિક આવક ₹1,20,000 (એક લાખ વીસ હજાર) કરતાં વધુ ન હોવી જોઈએ. ચોથી અને સૌથી મહત્વની શરત એ છે કે, અરજદારના ઘરમાં અથવા તેના પરિવારના કોઈપણ સભ્યના ઘરમાં પહેલાથી જ કોઈ શૌચાલય ન હોવું જોઈએ. જો પહેલાથી શૌચાલય છે, તો આ યોજનાનો લાભ મળશે નહીં.
કયા કયા દસ્તાવેજો જોઈએ?
ઓનલાઈન અરજી કરતી વખતે નીચેની દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી કે ફોટો પાડેલી નકલો અપલોડ કરવી પડશે. પ્રથમ, આધાર કાર્ડ, જે ઓળખ અને સરનામાનો મુખ્ય પુરાવો છે. બીજું, આવકનો પુરાવો, જે સરકારી નોકરીનું પ્રમાણપત્ર, ગ્રામપંચાયતનું આવક પ્રમાણપત્ર અથવા ગરીબી રેખા નીચેનું પ્રમાણપત્ર હોઈ શકે.
ત્રીજું, જાતિનો પુરાવો (જો અનામત શ્રેણીમાં હોય તો). ચોથું, સરનામાનો પુરાવો (બિલ, મતદારઓળખપત્ર). પાંચમું, બેંક એકાઉન્ટ પાસબુકની ફ્રન્ટ પેજની કોપી, જેથી સહાય રકમ એ જ ખાતામાં મોકલી શકાય. છઠ્ઠું, રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર. સાતમું, પાસપોર્ટ સાઈઝનો ફોટો. આઠમું, રેશન કાર્ડ (જો હોય તો). બધા દસ્તાવેજો સ્પષ્ટ અને વાંચી શકાય તેવા હોવા જોઈએ.
અરજી કેવી રીતે કરશો?
અરજી કરવાની પ્રક્રિયા સીધી અને સરળ છે. પગલું 1: સૌ પ્રથમ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઈટ swachhbharatmission.gov.in પર જાઓ. પગલું 2: હોમપેજ પર “નવી નોંધણી” (New Registration) અથવા સમાન વિકલ્પ શોધો અને તેના પર ક્લિક કરો. પગલું 3: તમારો મોબાઈલ નંબર અને ઇમેલ આઈડી (જો હોય તો) દાખલ કરો. આ નંબર પર OTP (એકવારનો પાસવર્ડ) મળશે, તે દાખલ કરીને લૉગઇન કરો.
પગલું 4: લૉગઇન થયા બાદ, “અરજી કરો” (Apply) બટન પર ક્લિક કરો. પગલું 5: ખૂલેલા ફોર્મમાં તમારી વ્યક્તિગત માહિતી, પરિવારની માહિતી, આવકની વિગતો અને બેંકની માહિતી ભરો. પગલું 6: ફોર્મની નીચે આપેલા વિભાગમાં ઉપર દર્શાવેલા બધા જરૂરી દસ્તાવેજો અપલોડ કરો. પગલું 7: બધી માહિતી ફરીથી ચકાસીને “સબમિટ” (Submit) બટન પર ક્લિક કરો. સબમિટ થયા બાદ, એક રફરન્સ નંબર અથવા રસીદ મળશે, તેની પ્રિન્ટ કાઢી સંભાળી રાખો.
અરજી પછી શું પ્રક્રિયા ચાલશે?
અરજી સબમિટ કર્યા બાદ, તેની તપાસ સંબંધિત ગ્રામ પંચાયત (ગામ માટે) અથવા નગરપાલિકા/મહાનગરપાલિકા (શહેર માટે)ના અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવશે. અધિકારી તમારા ઘરની સ્થળ તપાસ (સાઈટ વેરિફિકેશન) પણ કરી શકે છે, કે ખરેખર શૌચાલય નથી તે ચકાસવા માટે. તમામ તપાસણી પૂરી થયા બાદ અરજી મંજૂર થાય તો, સહાય રકમ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) દ્વારા સીધી તમારા રજિસ્ટર્ડ બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે કેટલાક અઠવાડિયા લાગી શકે છે. તમે તમારા અરજીની સ્થિતિ (સ્ટેટસ) વેબસાઈટ પર લૉગ ઇન કરીને ચેક કરી શકો છો.
જો સમસ્યા આવે તો શું કરશો?
જો ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવામાં, દસ્તાવેજ અપલોડ કરવામાં કોઈ તકનીકી સમસ્યા આવે અથવા અરજીના સ્ટેટસ વિશે પૂછવું હોય, તો તમે હેલ્પલાઈન નંબર 9452552892 અથવા 9452552893 પર ફોન કરીને માહિતી મેળવી શકો છો. વૈકલ્પિક રીતે, તમે તમારા વિસ્તારની ગ્રામ સેવક, તલાટી, સરપંચ અથવા વોર્ડ ઑફિસર/નગરપાલિકા કચેરીમાં સંપર્ક કરીને માર્ગદર્શન મેળવી શકો છો. કોઈપણ વ્યક્તિ કે એજન્ટ પાસેથી અરજી કરાવવા માટે પૈસા આપવાની જરૂર નથી; આ સેવા મફત છે.
શૌચાલય બાંધકામ માટેની સલાહ
₹12,000ની સહાય મળ્યા બાદ, શૌચાલયનું બાંધકામ કરતી વખતે કેટલીક મહત્વની બાબતો ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. પાણીનો સપ્લાય અને નીકાલ (ડ્રેનેજ/સેપ્ટિક ટાંકી)ની વ્યવસ્થા પહેલાથી યોજી લેવી. સ્થાનિક બિલ્ડર અથવા મિસ્ત્રીને બોલાવીને બાંધકામનો અંદાજ (ક્વોટેશન) મેળવી લેવો. બાંધકામ પૂરું થયા બાદ, તેનો ફોટો અને બિલ સંભાળી રાખવા, કારણ કે સરકારી અધિકારી અંતિમ તપાસ માટે માંગી શકે છે. સૌથી અગત્યનું, શૌચાલયનો યોગ્ય અને નિયમિત ઉપયોગ કરવો, જેથી સ્વચ્છતાનો ખરો હેતુ સફળ થાય.
યોજનાની વધુ માહિતી તથા અરજી કરવા માટે – અહીં ક્લિક કરો